palette
نقش باورهای شیعی در معماری عصر صفوی
عبدالله متولی, محمد حسن بیگی, شبنم حسین آبادی فراهانی

چکیده

با رسمی شدن مذهب تشیع در ایران عصر صفوی معماری نیز دوره جدیدی را آغاز نمود که بخشی از آن برگرفته از تعالیم و باورهای شیعی آن دوره بود. دوره صفویه آخرین تکاپوهای معماری سنتی در ایران عصر اسلامی از جهت سبک و نوآوری محسوب می­شود که البته باورهای شیعی در روزگاران پیش از صفویه نیز بر آن تأثیر نهاده بود و این تأثیرات به­زودی موجب گسترش ابنیه اسلامی با کاربری فرهنگی و مذهبی جدید گردید.  این نوشتار در پی بررسی نقش تشیع و باورهای شیعی در معماری عصر صفوی با توجه به نشانه‌ها و عوامل نمادین آن است. سؤال اصلی پژوهش این است که اندیشه‌های شیعی چه نوع تحولی در سبک و شیوه­های معماری عصرصفوی بر جای گذاشت؟ در پاسخ باید گفت از آنجاکه هنر ارتباط عمیقی با مذهب و سیاست دارد و از طرفی باورها و اعتقادات حاکم در هر دوره­ای بر هنر اثرگذار بوده است، معماری این عصر نیز تحت تأثیر این عوامل قرار داشت و در دوره صفوی با نفوذ اندیشه­ها و تفکرات شیعی و رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران، شاهد تغییر و تحول در سبک معماری و تزیین بناها با رویکرد و درون مایه‌هایی شیعی هستیم.

 

واژگان کلیدی
دوره صفوی، معماری اسلامی، باورهای شیعی

منابع و مآخذ مقاله

ابن فقیه، البلدان، تحصحیح یوسف الهادی، بیروت، نشر عالم الکتب، 1416.

ابن طقطقی، محمد بن على بن طباطبا، تاریخ فخری، ترجمه محمد وحيد گلپايگانى، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1360ش.

اعوانی، غلامرضا، حکمت و هنر معنوی، تهران، گروس،1375 ش.

ایروین، روبرت، هنر اسلامی، ترجمه رؤیا آزاد فر، تهران، سوره مهر، 1388ش.

بلخاری قهی، حسن؛ مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی، تهران، سوره مهر، 1388ش.

پوپ، آرتور اپهام، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران، اختران، 1382ش.

سجادی، محمد صادق، تاریخ برمکیان، تهران، نشر بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 1385ش.

شاردن، سفرنامه شاردن، ترجمه حسین عریضی، تهران، نگاه، 1362ش.

شایسته‌فر، مهناز، عناصر هنر شیعی در کتیبه‌نگاری تیموریان و صفویان، تهران، موسسه مطالعات فرهنگی، 1384ش.

شریعتی، علی، تشیع علوی و تشیع صفوی، تهران، چاپخش،1377ش.

صاحب جواهر، عبدالعزیز، آثار الشیعة الامامیة، تهران، نشر مطبعه مجلس، 1307ش.

صفایی‌پور، هادی، پورمند، حسن علی، "معنای پوشش در معماری عصر صفوی، هنرهای زیبا ـ معماری و شهر سازی"، دوره 17 شماره 1 بهار سال 1391ش.

عناصری، جابری، "تأثیر تشیّع بر ابنیه، اماکن و زیارتگاه‌های مذهبی"، فشیعه‌شناسی، سال دوم، شمارة هفت، 1383ش.

عیون الهی، سید آقا، تاریخ پانصد ساله تبریز از آغاز دوره مغول تا پایان دوره صفویان، ترجمه پرویز زارع شاهمرسی، تهران، نشر امیرکبیر، 1378ش.

قاجار، سلطان محمدمیرزا، سفرنامه سیف الدوله معروف به سفرنامه مکه، تصحیح علی اکبر خداپرست، تهران، نشر نی، 1364ش.

کریستین سن، آرتور، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه، غلامرضا رشید یاسمی، تهران، انتشارات دنیای کتاب، 1368ش.

مشتاق، خلیل، هنر و معماری ایران در دوره باستان و دوره اسلامی، تهران، آزاد اندیشان، کارآفرینان، 1387ش.

نصر، سید حسن، هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحیم قاسمیان، تهران، دفتر مطالعات دینی هنر، 1375ش.

نقره کار، عبدالحمید، درآمدی بر هویت اسلامی در ایران، تهران، پیام سیما، 1387ش.

هیلن برند، رابرت، معماری اسلامی، ترجمه ایرج اعتصام، تهران، شرکت پردازش و برنامهریزی شهری، 1377ش.

یاوری، حسین، تجلی نور در هنرهای سنتی ایران، تهران، سوره مهر، 1388ش.

ـــــــــــــ، سیری در هنر و معماری ایران، تهران، نشر سیمای دانش، 1388ش.

ـــــــــــــ، باوفا، رقیه، اصفهان، باغ آسمان، سیری در حکمت معماری اسلامی و تزیینات وابسته به آن در دوره صفویه (با تأکید بر معماری اسلامی اصفهان در دوره مذکور)، تهران، نشر سیمای دانش، 1390ش.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.