palette
تعامل امام رضا و فرقه فطحیه
نعمت‌الله صفری فروشانی, زهرا بختیاری

چکیده

فرقه فطحیه كه قائل به امامت بزرگ‌ترین فرزند بازمانده امام صادق به نام عبدالله افطح بود، از فرق درون شیعی دوران امامت امام رضا به ­شمار می‌رود. این فرقه، خود به دسته‌هایی تقسیم شد و انشعاباتی یافت؛ از جمله این كه شماری از فطحیان، كه دربردارنده فقهای بزرگی بودند، بدون حذف امامت عبدالله افطح از سلسله امامان خویش، امامت امام كاظم را نیز پذیرفتند و به این ترتیب امام رضا را به عنوان نهمین امام خود، پذیرا شدند كه می‌توان گفت: ریشه‌ای‌ترین عقیده آنان اعتقاد به انتقال امامت از برادر به برادر بود. بررسی تعامل امام رضا و فرقه فطحیه با روش تاریخی و تحلیلی موضوع این نوشتار است. نتایج پژوهش درباره تعامل امام و فطحیان حاکی از بازگشت برخی از فطحیان از عقیده خود است. امام در عین مبارزه با آنان، هدف خود از مبارزه را در واقع هدایتگری آنان می دانست و در این مسیر تا حدود زیادی موفق شد.

واژگان کلیدی
امام رضا، فرق شیعی، فطحیه، عبدالله افطح

منابع و مآخذ مقاله

ابن أبی جمهور الأحسائی، عوالی اللئالی، تحقیق الحاج آقامجتبی العراقی، چاپخانه سیدالشهداء-قم، الطبعة الأولی، 1404-1984م.

ابن داود حلی، تقی الدین حسن بن علی، كتاب الرجال، تحقیق سید محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف، المطبعة الحیدریة، 1392.

اربلی، أبی‌الحسن علی بن عیسی بن ابی‌الفتح، كشف الغمّة فی معرفة الأئمّة، (تعلیق سید هاشم رسولی، ج 2) و ج 3، بیروت، دارالكتاب الإسلامی، 1401.

اردبیلی غروی حائری، محمد بن علی، جامع الرّواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، قم، منشورات مكتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی،1403.

اشعری قمی، سعد بن عبدالله، كتاب المقالات و الفرق، تصحیح و تعلیق محمّدجواد مشكور، مركز انتشارات علمی و فرهنگی، 1361ش.

امام، سید جلال، بررسی زمینهها وعوامل پیدایش اندیشه توقف بر امامان شیعه، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، کارشناسی ارشد، بی‌تا.

بختیاری، زهرا، امام رضا7و فرقه‌های شیعه، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1392ش.

بیوكارا، م. علی، «دودستگی در شیعیان امام كاظم7 و پیدایش فرقه واقفه»، ترجمه وحید صفری، علوم حدیث، ش 30، 1382.

تستری، محمدتقی، قاموس الرّجال، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1415، 1417، 1422.

حائری، سید مهدی، «علی بن حدید بن حكیم»، دایرة المعارف تشیع، تهران، نشر شهید سعید محبّی، 1384.

حر عاملی، وسائل الشیعة، تحقیق مؤسسة آل البیت لإحیاءالتراث، مؤسسة آل البیت لإحیاءالتراث بقم المشرفة، الطبعة الثانیة، 1414.

حسین‌زاده شانه‌چی، حسن، «واقفیه»، فصلنامه تاریخ اسلام، سال ششم، ش 23، 1384ش.

حلّی، ابی‌منصور حسن بن یوسف بن مطهر، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، تحقیق الشیخ جواد القیومی، مؤسسة نشر الفقاهة، 1417.

خوئی، معجم رجال الحدیث، الطبعة الخامسة، 1413-1992م.

رازی، ابی‌حاتم احمد بن حمدان، كتاب الزینة فی الكلمات الاسلامیة العربیة، تحقیق عبدالله سلوم السامرائی، بی‌نا، بی تا.

شهرستانی، ابی الفتح محمد بن عبدالکریم، الملل والنحل، تصحیح و تعلیق شیخ احمد فهمی محمد، قاهره، مطبعه حجازی، 1368ش.

صدوق، معانی الاخبار، تحقیق علی اكبر غفاری، بی‌جا، انتشارات اسلامی، 1361ش.

صدوق، عیون أخبار الرضا7، تهران، نشرجهان، 1378ش.

صدوق، الأمالی، تحقیق قسم الدراسات الإسلامیة-مؤسسة البعثة، قم، مرکزالطباعةوالنشر فی مؤسسة البعثة، 1417.

صفری فروشانی، نعمت الله، «فرقه‌های درون شیعی دوران امامت امام رضا7 (با تكیه بر فطحیه و واقفیه)»، طلوع، سال هشتم، ش 28، 1388ش.

طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الهدی، تحقیق مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ج 1 و 2، قم، مؤسّسة آل البیت لإحیاء التراث، 1417.

طوسی، الغیبة، تحقیق الشیخ عبادالله الطهرانی، الشیخ علی احمدناصح، قم، مؤسسة المعارف الإسلامیة، الطبعة الاولی، 1411.

طوسی، ابی‌جعفر محمد بن حسن، الفهرست، تحقیق مؤسسة نشر الفقاهة – الشیخ جواد القیومی، بی‌جا، مؤسسة نشر الفقاهة، 1417.

طوسی، ابی‌جعفر محمّد بن حسن، اختیار معرفة الرجال المعروف ب رجال الكشّی، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، 1427.

طوسی، الاستبصار، تحقیق و تعلیق السید حسن الموسوی الخرسان، تصحیح الشیخ محمدالآخوندی، طهران، دارالکتب الإسلامیة.

کلینی، الکافی، تهران، اسلامیة، 1362ش.

مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرّجال، نجف اشرف، 1350.

مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، 1413.

مفید، ابی‌عبدالله محمد بن محمد بن نعمان، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، تحقیق مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، قم، المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید، 1413.

ناصری، ریاض محمد حبیب، الواقفیه دراسة تحلیلیة، مشهد، المؤتمر العالمی للإمام الرضا7، 1409.

نجاشی، ابوالعباس احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق سید موسی شبیری زنجانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی،1416.

نوبختی، ابومحمد حسن بن موسی، فرق الشیعة، تصحیح و تعلیق سید محمدصادق آل بحرالعلوم، نجف، المكتبة المرتضویة،1355.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.