palette
نامه های امامان شیعه از عصر امام کاظم تا آغاز غیبت کبری
آرمان فروهی, محمدعلی چلونگر, سمیه مومنه

چکیده

ائمه شیعه به تناسب حال و مقام از راه­ های متعددی چون خطبه ­خوانی، حلق ه­های وعظ و نام ه­نگاری به انتقال مفاهیم و آموزه­ های اسلامی می ­پرداختند. تا عصر امام کاظم امکان ارتباط مستقیم و بی واسطه امامان با شیعیان تا حدی وجود داشت؛ اما با افزایش فشارهای سیاسی دستگاه خلافت بر شیعیان و ب ه­سبب پراکندگی پیروان ائمه در مناطق مختلف ارتباط حضوری و گفت­ و گوی شفاهی شیعیان با امامان جای خود را به مکاتبات و نامه ­نگاری داد. تقریبا از عصر امام کاظم به بعد نامه ­نگاری به یکی اصلی‌ترین شیوه انتقال مفاهیم و آموزه­ های دینی تبدیل شد. سؤال اصلی پژوهش این است که نامه ­های ائمه خطاب به شیعیان از دوره امام کاظم تا آغاز غیبت کبری، از چه ویژگی­ های محتوایی، ساختاری و ادبی برخوردار بوده است؟ تأمل در این متون، که در آستانه­ عصر غیبت صغری تنها ابزار مکتوب امامان برای حفظ ارتباطشان با شیعیان بوده، نشان می ­دهد که آنان از هرحیث جانب احتیاط را رعایت می­ کردند تا آسیبی به مخاطبان نرسد و از همین ­رو استفاده از آرایه ­هایی چون استعاره و کنایه در این نوشته ها معمول بوده­ است. به­ لحاظ مضمون نیز این نامه ­ها حاوی آموزه­ های اصیل اسلامی، خاصه مفاهیمی چون امامت عامه و امامان، غیبت امام، احکام شرعی و نکوهش غالیان بوده­است.

واژگان کلیدی
تعامل امامان با شیعیان، توقیع، عصر غیبت، ناحیه مقدسه، نامه نگاری

منابع و مآخذ مقاله

قرآن کریم

ابن صباغ مالکی، فصول المهمه فی معرفة الائمه(ع)، قم، دارالحدیث، 1422.

ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد‌بن‌علی، مناقب آل ابی طالب (ع)، قم، علامه، 1379ش.

احمدی میانجی، علی، مکاتیب الائمه (ع)، قم، دارالحدیث، 1426.

اربلی، علی‌بن‌عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، بیروت، دارالکتاب الاسلامی، 1401.

برقی، احمد‌بن‌محمد، رجال برقی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1342ش.

جباری، محمدرضا، سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1382ش.

جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعهقم، انصاریان، 1387ش.

حرانی، علی‌بن‌شعبه، تحف العقول عن آل الرسول ، قم، جامعه مدرسین، 1404

حر عاملی، محمد‌بن‌حسن، وسائل الشيعة، قم، موسسه‌ی آل البیت، 1409.

خرمشاهی، قوام الدین، «مصحف»، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، بكوشش بهاءالدين خرمشاهي، تهران، ناهيد، 1377ش.

خزعلی، ابوالقاسم، موسوعة الامام العسکری (ع)، قم، موسسه ولی عصر،1426.

___________، موسوعة الامام الهادی (ع)، قم، موسسه ولی عصر (عج)، 1424.

راغب اصفهانى، حسين بن محمد، ترجمه و تحقيق مفردات الفاظ قرآن، ترجمه غلامرضا خسروی، تهران، نشر مرتضوی، 1374 ش.

راوندی، قطب الدین، الخرائج و الجرائح، قم، موسسه امام المهدی، 1409.

راهجیری، علی، تاریخ مختصر خط و سیر خوشنویسی در ایران، تهران، بی نا، 1349.

صدوق، محمد‌ بن ‌علی، امالی، تهران، نشر کتابچی، 1376 ش.

_____________، التوحید، تهران، نشرمکتبه الصدوق، 1378ش.

_____________، عیون اخبارالرضا (ع)، قم، علمیه اسلامی، 1377ش.

_____________، کمال الدین و تمام النعمه، تهران، اسلامیه، 1395.

_____________، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم، 1413

صفار، محمد‌ بن‌ حسن، بصائر الدراجات فی فضائل آل محمد، قم، مکتبه آیت الله مرعشی، 1404.

طبرسی، فضل ‌بن‌ حسن، اعلام الوری بأعلام الهدی، قم، موسسه آل البیت (ع)، 1417.

طوسی، ابو جعفر محمد ‌بن‌ حسن، الغیبة، قم، دارالمعارف الاسلامیه، 1411.

_________________، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1390.

_________________، اختیار معرفة الرجال (رجال کشی)، مشهد، دانشگاه مشهد، 1409.

________________، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407.

عاملی، سید محسن امین، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، 1403.

عطاردی، عزیزالله، مسند الامام الجواد (ع)، مشهد، آستان قدس رضوی، 1410.

___________، مسندالامام العسکری (ع)، بیروت، دارالصفوة، 1413.

___________، مسندالامام الهادی (ع)، مشهد، آستان قدس رضوی، 1410.

فاخوری، حنا، الجامع فی تاریخ العرب، قم، ذوی القربی، 1380ش.

فروخ، عمر، العرب فی حضارتهم و ثقافتهم، بیروت، دارالعلم للملایین، 1900م.

فیض کاشانی، محمد‌ بن ‌محمد بن شاه مرتضی، الوافی، اصفهان، کتابخانه امیرالمؤمنین علی (ع)، 1406.

قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1412.

قلیچ‌خانی، حمیدرضا، فرهنگ واژگان و اصطلاحات خوشنویسی و هنرهای وابسته، تهران، روزنه، 1388ش.

کلینی، محمد ‌بن ‌یعقوب، الکافی، قم، دارالحدیث، 1429.

مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1403.

مسعودی، علی بن حسین، اثبات الوصیة للامام علی ‌بن ‌ابی‌طالب (ع)، قم، انصاریان، 1426.

مفید، محمد‌بن‌محمد، الارشاد، تهران، نشر اسلامیه، 1376.

ناظم، احمد، سیر بحث امامت در نامههای ائمه، پایان نامه کارشناسی ارشد مطالعات تاریخ تشیع، استاد راهنما: نعمت الله صفری فروشانی، دانشکده شیعه‌شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب قم، 1393ش.

نجاشي، احمد‌بن‌علی، رجال نجاشی، قم، جامعه مدرسین، 1407.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.