palette
مذهب و وثاقت اباصلت هروی (د. 236)
سعید طاووسی مسرور, علیرضا دهقانی

چکیده

اباصلت عبدالسلام بن صالح هروی (ح 160-236)  در شمار محدثان مشهوری است که از امام رضا و امام جواد8حدیث نقل کرده است. واکاوی جنبه‌های مختلف زندگانی و شخصیت او، مانند بیان روابطش با امام رضا 7اندیشه‌های کلامی و به­ویژه اختلاف نظرها بر سر مذهبش و نیز وثاقت او نزد علمای فریقین، خاصه با تکیه بر نظر دانشمندان رجال­شناس سنی و شیعه، و همچنین اختلافات درباره محل مزار وی برعهده این نوشتار است. در این پژوهش، با استناد به منابع معتبر  نشان داده­شده که اباصلت در شمار آن دسته از محدثانی بوده که در آغاز مذهب سنت و جماعت داشته، اما  بعدها به مذهب امامیه گروید و در شمار اصحاب خاص امام رضا درآمد.

واژگان کلیدی
اباصلت هروی، اصحاب امام رضا، مذهب اباصلت هروی.

منابع و مآخذ مقاله

ابن ابی جمهور احسائی، محمد بن زین‌الدین، عوالی اللئالی العزیزیة، تحقیق مجتبی عراقی، قم، دار سید الشهداء للنشر، 1405.

ابن ابی حاتم رازی، عبدالرحمن بن محمد، کتاب الجرح و التعدیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ‌چاپ دوم، 1372.

ابن تغری بردی، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهرة، قاهره، وزارة الثقافة و الارشاد القومی، بی‌تا.

ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی بن محمد، المنتظم، تحقیق محمد عبدالقادر عطاء و مصطفی عبدالقادر عطاء، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1412.

ابن حبان، ابوحاتم محمد، الثقات، به کوشش السيد شرف الدين احمد، [بیروت]، دار الفکر، 1395.

ابن حجر عسقلانی، شهاب‌الدین احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1415.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ.، تهذیب التهذیب، بیروت، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1404.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ، تقریب التهذیب، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطاء، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ دوم، 1415.

ــــــــــــــــــــــــــــــ، کتاب المجروحین، بی‌جا، دارالصمیعی، 1420.

ــــــــــــــــــــــــــــــــ، لسان المیزان، تحقیق عبد الفتاح ابو غدة، بیروت، دار البشائر الاسلامیة، 2002.

ابن داوود حلی، تقی‌الدین حسن بن علی، کتاب الرجال، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1342ش.

ابن شاهین، تاریخ اسماء الثقات ممن نقل عنهم العلم، تحقیق عبدالمعطی امین قلعجی، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1406.

ابن‌ شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی، مناقب ال ابی طالب، قم، علامه، 1379ش.

ابن شهید ثانی، حسن بن زین‌الدین، التحریر الطاووسی، تحقیق فاضل جواهری، قم، مکتبة ایة الله المرعشی، 1411.

ابن طاووس، سید علی بن موسی، ، فلاح السائل ونجاح المسائل، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، [بی‌تا].

ابن عدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، تحقیق یحیی مختار غزاوی، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، تهران، 1409.

ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، تحقیق علی شیری، بیروت، دارلفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1409.

ابن کلبی، هشام بن محمد، جمهرة النسب، تحقیق ناجی حسن، [بی‌جا]، عالم الکتب، 1407.

ابن ماجه، محمد بن یزید، سنن، تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، بیروت، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، بی‌تا.

ابن نجار، محمد بن محمود، المستفاد من ذیل تاریخ بغداد، تحقیق مصطفی عبدالقادر یحیی، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1417.

ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفة، بی‌تا.

ابونعیم اصفهانی، کتاب الضعفاء، مندرج در نرم‌افزار جوامع‌الکلم.

اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، تحقیق هاشم رسولی محلاتی، تبریز، بنی‌هاشمی، 1381ش.

اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الاسناد، بیروت، دارالاضواء، 1403.

استرآبادی، محمد بن علی، منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال، قم، مؤسسة ال البیت لاحیاء التراث، 1422.

اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مطلع الشمس، تهران، فرهنگسرا، 1368ش.

اعرجی، محسن، عدة الرجال، قم، اسماعیلیان، 1415.

اکبری زبیدی، غلامرضا، بررسی زندگی عبدالسلام بن صالح خواجه اباصلت هروی، بی‌جا، مؤسسه انتشاراتی الشمس، چاپ دوم، 1375ش.

امینی، عبدالحسین، الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، 1416.

انصاری، مرتضی بن محمدامین، کتاب الصوم، قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری، 1413.

بحرالعلوم، محمدمهدی بن مرتضی، الفوائد الرجالیة، تحقیق محمدصادق بحرالعلوم، تهران، مکتبة الصادق، 1363ش.

بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1405.

بروجردی، حسین، نهایة التقریر، تقریر محمد فاضل لنکرانی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، بی‌تا.

بصیری، حمیدرضا و منایی، فرشاد، «علل جرح راویان مشترک امام رضا در احادیث فریقین با تاکید بر عوالم العلوم»، مجموعه مقالات دانشگاه علامه طباطبائی، شماره290، زمستان1392.

بنی‌فضل، مرتضی، مدارک تحریر الوسیلة-کتاب الصوم، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر اثار امام خمینی، 1422.

بیهقی، ابوالفضل، تاریخ بیهقی، تصحیح علی اکبر فیاض، مشهد، دانشگاه فروسی، 1356ش.

جزائری، عبدالنبی، حاوی الاقوال فی معرفة الرجال، بیروت، ریاض الناصری، چاپ اول، 1418.

جعفریان، رسول، حیات فکری – سیاسی امامان شیعه -علیه السلام- ، تهران، نشر علم، 1391ش.

جوزجانی، ابراهیم بن یعقوب، احوال الرجال، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1405.

حاج منوچهری، فرامرز، «ابوالصلت هروی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1378ش.

حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، تاریخ نیشابور، ترجمه محمد بن حسین خلیفه نیشابوری، با مقدمه شفیعی کدکنی، تهران، اگه، 1375ش.

_____________________، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق مصطفی عبدالقادر عطاء، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1411.

حائری مازندرانی، ابوعلی محمد بن اسماعیل، منتهی المقال فی احوال الرجال، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، 1416.

حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، 1409.

حسینی، حبیب‌الله، پژوهشی درباره اباصلت هروی (مذهب و شخصیت)، قم، بوستان کتاب، 1389ش.

حسینی، حسن؛ رضایی برجکن، اسماعیل؛ پاکدامن، محمدحسن، اباصلت راوی افتاب، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، چاپ دوم، 1391ش.

حکیم، سید محسن، مستمسک العروة الوثقی، قم: دارالتفسیر، 1416.

حلی، حسن بن یوسف، تحریر الاحکام الشرعیة، تحقیق ابراهیم بهادری، قم، مؤسسه امام صادق -علیه السلام- ، 1420.

ــــــــــــــــــــــــــــ ، خلاصة الاقوال، قم، دارالذخائر، 1411.

حموی، یاقوت، معجم الادباء، ترجمه عبدالحمید آیتی، تهران، سروش، 1381ش.

ــــــــــــــــــــــــــــ ، معجم البلدان، بیروت، دار صادر، 1995م.

خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، البلاغ، 1419.

خطیب بغدادی، ابوبکر احمد بن علی، تاریخ بغداد، مصطفی عبدالقادر عطاء، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1417.

خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، قم، مرکز نشر اثار شیعه، 1410.

ـــــــــــــــــــــــ.، موسوعة الامام الخوئی، قم، مؤسسة احیاء اثار الامام الخوئی، 1418.

ذهبی، شمس‌الدین محمد بن احمد، تاریخ الاسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العلمی، چاپ دوم، 1413.

ــــــــــــــــــــــــــــــــ، سیر اعلام النبلاء، تحقیق حسین الاسد، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1413.

ـــــــــــــــــــــ.ــــــــــ، میزان الاعتدال، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دارالمعرفة للطباعة و النشر، 1382.

راوندی، سعید بن هبة الله، الخرائج و الجرائح، قم، مؤسسه امام مهدی (عج)، 1409.

سبحانی، جعفر، کلیات فی علم الرجال، قم، مؤسسه امام صادق-علیه السلام- ، 1395ش.

سبزواری، عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، مؤسسة المنار، 1413.

سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الانساب، بیروت، مؤسسة الکتب الثقافیة، 1408.

سیستانی، سید محمدرضا، قبسات من علم الرجال، بیروت، دارالمؤرخ العربی، 1437.

سیوری، مقداد بن عبدالله، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، تحقیق عبداللطیف حسینی کوه‌کمری، قم، کتابخانه ایت‌الله مرعشی، 1404.

شاشی، ابوسعید الهیثم، مسند الشاشی، تحقیق محفوظ الرحمن زین‌الله، مدینة، مکتبة العلوم و الحکم، بی‌تا.

شبیری زنجانی، سید موسی، «ابوالعباس نجاشی و عصر وی (1)»، نور علم، شماره 11، مرداد 1364.

شهرستانی، عبدالکریم بن محمد، الملل و النحل، قم، الشریف الرضی، 1364ش.

شهید ثانی (زین‌الدین بن علی عاملی)، موسوعة الشهید الثانی، قم، المرکز العالی للعلوم و الثقافة الاسلامیة، 1434.

شوشتری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1410.

صدوق (ابوجعفر محمد بن علی بن بابويه)، الامالی، تهران، کتابچی، 1376ش.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ، التوحید، تحقیق هاشم حسینی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1398.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ، الخصال، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1362ش.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ، عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، تحقیق مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، 1378.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ، فضایل الاشهر الثلاثة، تصحیح غلامرضا عرفانیان یزدی، قم، کتابخانه داوری، 1396.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ، کمال الدین و تمام النعمة، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، 1395.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ، معانی الاخبار، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1409.

ــــــــــــــــــــــــــــــ، من لایحضره الفقیه، تصحیح علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1413.

صفدی، خليل بن ايبك، الوافی بالوفیات، به كوشش هلومت ريتر، بيروت، دار النشر فرانز شتاينر، 1401.

طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، قم، مؤسسة ال البیت، 1417.

طبسی، محمدحسن، «مذهب اباصلت از نگاه فریقین»، پژوهشنامه حکمت و فلسفه اسلامی، سال نهم، شماره33، پاییز1389.

طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، الامالی، قم، دارالثقافة، 1414.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ، رجال الطوسی، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1373ش.

ـــــــــــــــــــــــــــــــ، العدة فی اصول الفقه (عدة الاصول)، قم، محمدتقی علاقبندیان، 1417.

عطاردی، عزیزالله، مسند الامام الرضا علیه‌السلام، مشهد، المؤتمر العالمی للامام الرضا، 1406.

علوی حسینی، ابو المحاسن محمد بن علی، التذکرة بمعرفة رجال الکتب العشرة، به کوشش رفعت فوزی عبد المطلب، قاهره، مکتبة الخانجی، ق1418.

علوی عاملی، احمد بن زین‌العابدین، مناهج الاخیار فی شرح الاستبصار، قم، اسماعیلیان، 1399.

علیاری تبریزی، علی بن عبدالله، بهجة الامال فی شرح زبدة المقال، تحقیق هدایت الله مسترحمی، تهران، بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور،1412.

غازی، داوود بن سلیمان، مسند الرضا علیه‌السلام، تحقیق محمدجواد حسینی جلالی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، بی‌تا.

غلامعلی، مهدی، «اباصلت ره‌یافته خراسان»، دوفصلنامه حدیث حوزه، شماره2، بهاروتابستان1390.

غِماری شافعی، عبدالعزیز، بیان نکث الناکث، اردن، دار الامام النووی، بی‌تا.

فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعلمین، قم، رضی، 1375ش.

قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة لذوی القربی، تحقیق سید علی جمال اشرف الحسینی، قم، دارالاسوة للطباعة و النشر، 1416.

کاظمی، عبدالنبی، تکملة الرجال، تحقیق محمدصادق بحرالعلوم، قم، انوارالهدی، 1425.

کرباسی، محمدجعفر، اکلیل المنهج فی تحقیق المطلب، تحقیق سید جعفر حسینی اشکوری، قم، مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، چاپ دوم، 1426.

کشی، ابوعمرو محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال، تصحیح شیخ طوسی/ حسن مصطفوی، مشهد، مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، 1409.

کلباسی، ابوالهدی، سماء المقال فی علم الرجال، تحقیق محمد حسینی قزوینی، قم، مؤسسة ولی العصر للدراسات الاسلامیة، 1419.

کلباسی، محمد بن محمدابراهیم، الرسائل الرجالیة، تحقیق محمدحسین درایتی، قم، مؤسسه فرهنگی دارالحدیث، 1422.

کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیة، 1407.

گردیزی، عبدالحی، زین الاخبار، تهران، انجمن اثار و مفاخر فرهنگی، 1384ش.

مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، چاپ سنگي به خط محمد‌حسين زنجاني، [نجف]، 1348.

مجلسی، محمدباقر، الوجیزة فی الرجال، تحقیق محمدکاظم رحمان ستایش، قم، همایش بزرگداشت علامه مجلسی، 1420.

مجلسی، محمدتقی، روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، قم، کوشانپور، 1406.

محسنی مری، قاسم و پرویز آزادی، "حفص بن غیاث"، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی، 1388ش.

محمودی، محمدباقر، نهج السعادة فی مستدرک نهج البلاغة، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، بی‌تا.

مدیرشانه‌چی، کاظم، «اباصلت هروی»، نامه آستان قدس، شماره 6، خرداد 1340.

مدیرشانه‌چی، کاظم، مزارات خراسان، مشهد، دانشگاه مشهد، 1345ش.

مزی، ابوحجاج یوسف، تهذیب الکمال، تحقیق بشّار عواد معروف، بیروت، مؤسسة الرسالة، 1406.

مظفر، محمدحسن، الافصاح عن احوال رواة الصحاح، قم، مؤسسة ال البیت لاحیاء التراث، 1426.

مفید، محمد بن محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، 1413.

ــــــــــــــــــــــــــــــ، الامالی، تصحیح حسین استادولی و علی اکبر غفاری، قم، کنگره شیخ مفید، 1413.

ــــــــــــــــــــــــــــــ، الفصول المختارة، قم، کنگره شیخ مفید، 1413.

نباطی عاملی، علی بن محمد، الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، تحقیق میخائیل رمضان، نجف، المکتبة الحیدریة، 1384.

نجاشی، ابوالعباس احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق موسی شبیری زنجانی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1365ش.

نراقی، ابوالقاسم بن احمد، شعب المقال فی درجات الرجال، تحقیق محسن احمدی، قم، کنگره بزرگداشت فاضلین نراقی، 1422.

نراقی، احمد بن محمدمهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعة، قم، مؤسسة أل البیت، 1415.

نمازی شاهرودی، علی، مستدرکات علم رجال الحدیث، تهران، بی‌نا، 1414.

هندی، محمد بن حسن، کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام، قم، مؤسسه النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة، 1416.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.