palette
زندگی‌نامه امام موسی کاظم در ناسخ التواریخ: ارزیابی منابع و مستندات
قنبرعلی رودگر, علی حسین قربان

چکیده

یکی از منابع مشهور فارسی زبان که در حوزه زندگی و زمانه امامان شیعه، حاوی اطلاعات گسترده و منسجم است کتاب ناسخ التواریخ، از تألیفات دوره قاجار است. این کتاب که در واقع جزو تواریخ عمومی به‌شمار می­آید با نگاهی شیعیانه و برخلاف آثار مشابه، که محورشان دوره خلافت و زندگی­نامه خلیفگان اموی و عباسی است، بر مدار زندگانی امامان شیعه تنظیم شده­است. در این مقاله، نویسندگان کوشیده­اند تا با بررسی اجمالی کتاب ناسخ التواریخ، به ارزیابی منابع نگارش تاریخ زندگی امام هفتم شیعیان، حضرت موسی بن جعفر بپردازند تا از این طریق گرایش‌های کلی کتاب ناسخ التواریخ و شیوه‌های گزینش اخبار در حوزه زندگی ائمه به­ویژه امام هفتم روشن شود و بدین ترتیب شاید بتوان نگاه کلی حاکم بر جامعه شیعی در دوره قاجاریه به ائمه اثناعشر را بازشناخت.

واژگان کلیدی
امام موسی کاظم، تاریخ نگاری امامان شیعه، تاریخ نگاری فارسی، عباسقلی خان سپهر، محمدتقی خان سپهر، ناسخ التواریخ

منابع و مآخذ مقاله

آذرنوش، آذرتاش، و علی بهرامیان، «ابوالفرج اصفهانی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1373ش.

ابن جوزی، شمسالدین ابو المظفر، تذکرة الخواص من الامة فی معرفة الائمة، موسسه اهل البیت، بیروت، 1401.

ابن خلکان، شمس الدین احمد، وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان، به کوشش احسان عباس، بیروت، 1968م.

ابن شعبه حرانی، حسین بن علی، تحف العقول عن آل الرسول، تصحیح علی اکبر غفاری، ترجمه بهرام جعفری، نشر صدوق، تهران، 1377ش.

ابن شهرآشوب مازندرانی، ابی نصر، مناقب آل ابی طالب، محمد، موسسه انتشارات علامه، قم، 1379.

ابن صباغ، علی بن محمد بن احمد، الفصول المهمة فی معرفة الائمة، اعلمی للمطبوعات، بیروت، 1408.

ابن طلحه، محمد، مطالب السئول فی مناقب آل الرسول، موسسه بلاغ، بیروت، 1419.

اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الائمة، بنی هاشمی، تبریز، 1381ش.

آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، اسماعیلیان، قم، 1408.

برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، دارالکتب الاسلامیة، قم، 1371.

بغدادی، عبدالمومن بن عبدالحق، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنة و البقاع، دار الجیل، بیروت، 1412.

پاکتچی، احمد، «ابن شهرآشوب»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، چ1389ش.

__________، تاریخ حدیث، ویرایش یحیی میر حسینی، انجمن علم و دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق-علیه السلام- ، تهران، 1388ش.

__________، مکاتب فقه امامی ایران پس از شیخ طوسی تا حمله مغول، دانشگاه امام صادق-علیه السلام- ، تهران، 1385ش.

تتوی، احمد و دیگران، تاریخ الفی، تصحیح طباطبایی مجد، انتشارات علمی و فرهنگی، 1382ش.

حاج منوچهری، فرامرز، «ابو علی طوسی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، چ1389ش.

حائری، ابو علی، منتهی المقال فی احوال الرجال، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، قم، 1416.

حسینی جلالی، محمد حسین، فهرس التراث، دلیل ما، قم، 1422.

خاتون آبادی امامی، میر محمد رضا بن محمد مومن، جنات الخلود، کتابفروشی اسلامیه، تهران، 1378.

خطیب بغدادی، تاریخ بغداد،‌ دار الکتب العلمیة، بیروت، 1417.

خواندمیر، غیاث الدین بن همام‌‌الدین حسینی، حبیب السیر، مقدمه جلال‌الدین همایی، انتشارات خیام، تهران چ1، 1333ش.

خوانساری، محمد باقر، روضات الجنات، ترجمه ساعدی خراسانی، کتابفروشی اسلامیه، 1398.

راوندی، قطب الدین، الخرائج و الجرائح، مدرسه امام مهدی-علیه السلام- ، قم، 1409.

سپهر، عباسقلی خان، ناسخ التواریخ زندگانی امام موسی کاظم - ، امیر کبیر، 1342ش.

سپهر، محمدتقی، براهین العجم، حواشی و تعلیقات سید جعفر شهیدی، دانشگاه تهران، 1354ش.

___________، ناسخ التواریخ زندگانی پیامبر اسلام، مصحح جمشید کیان‌فر، اساطیر، تهران، 1380ش.

سجادی، صادق، «ابن خلکان»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1389ش.

سعیدی، فریده، «خاتون آبادی»، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی، 1389ش.

الشبلنجی، مومن بن حسن بن مومن، نورالابصار، دارالجیل، بیروت، 1409.

صدوق، ابو جعفر بن بابویه، امالی، اعلمی، بیروت، چ5، 1400.

_________________، التوحید، ترجمه محمدعلی سلطانی، ارمغان طوبی، تهران، چ2، 1384ش.

________________، عیون اخبار الرضا-علیه السلام- ، ترجمه آقانجفی اصفهانی، پیام علمدار، قم، 1387ش.

_______________، من لا یحضره الفیقه، تصحیح علی اکبر غفاری، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چ2، 1413 .

صفار قمی، محمد بن حسن بن فروخ، بصائر الدرجات، تصحیح میرزا محسن کوچه باغی تبریزی، انتشارات آیت الله العظمی مرعشی نجفی، قم، 1404.

طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاح علی اهل اللجاج، انتشارات مرتضی، مشهد، 1403.

طبرسی، رضی الدین حسن بن فضل، مکارم الاخلاق، شریف رضی، قم، 1370ش.

طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، مترجم عزیز الله عطاردی، اسلامیه، تهران، چ3، 1390.

________________، امالی، دارالثقافه، قم، چ1، 1414.

فرهنگ انصاری، حسین، «برقی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، چ1389ش

فکرت، محمد آصف، «ابن ابی الحدید»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، چ1389ش.

_____________، «ابن جوزی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، چ1389ش.

____________، «ابن حجر هیثمی»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، چ1389ش.

قمی، حسن بن محمد بن حسن، تاریخ قم، توس، تهران، 1361ش.

قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودة لذوی القربی، تحقیق سید جمال اشرف الحسینی، اسوه، تهران، 1416.

کلینی، محمد بن یعقوب،‌ اصول کافی، با ترجمه و شرح جواد مصطفوی، دفتر نشر فرهنگ اهل بیت، بی‌تا.

مجدی، محمد الدین محمد الحسینی، زینة المجالس، بی‌نا، بی‌تا.

مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، موسسه الوفاء، بیروت، 1404.

____________، جلاء العیون، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، بی‌تا.

مطیع، مهدی، «بحارالانوار»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1389ش.

مفید، محمد بن نعمان، الارشاد، ترجمه و شرح محمدباقر ساعدی خراسانی، اسلامیه، تهران، بی‌تا.

میرخواند، محمد بن خاوند شاه بلخی، روضة الصفاء، تهذیب و تلخیص عباس زریاب، انتشارات علمی، 1373ش.

یوسفی اشکوری، حسن «ابن عنبه»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1389ش.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.